Avrupa Birliği barışı korumak,ekonomik ve sosyal ilerlemeyi
pekiştirmek amacı ile bir araya gelmiş 15 Üye Devletten oluşur.

Avrupa Birliği barışı korumak ve ekonomik ve sosyal
ilerlemeyi pekiştirmek amacı ile bir araya gelmiş 15 Üye Devletten oluşur. Birliğin
içinde ortak kurumları bulunan üç Topluluk yer alır. Bunların içinde ilk
kurulanı (1951 tarihli Paris Antlaşması'yla) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu
(AKÇT) olmuştu. Daha sonra (1957 tarihli Roma Antlaşması'yla) Avrupa Ekonomik
Topluluğu ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu kuruldu. Topluluklar bu sürecin
sonunda Üye Devletler arasındaki bütün iç sınırları kaldırarak tek bir pazar
kurdular. 1992'de Maastrich'te imzalanan Avrupa Birliği Antlaşması ile ekonomik
ve parasal birlik doğrultusunda ilerleyen ve belirli alanlarda hükümetler arası
işbirliğini içeren bir Avrupa Birliği kuruldu.

Birliği yöneten kurumlar şunlardır: Demokratik yollarla
seçilen Parlamento, Üye Devletleri temsil eden ve Bakanlardan oluşan Konsey,
Avrupa Devlet ve Hükümet Başkanları Doruğu, Antlaşmaların koruyucusu olan
Komisyon, Topluluk hukukuna uyulmasını sağlayan Adalet Divanı ve Birliğin Mali
yönetimini izleyen Sayıştay. Ayrıca ekonomik, sosyal ve bölgesel çıkar
gruplarını temsil eden çeşitli danışma kurulları vardır. Birliğin dengeli
gelişimine katkıda bulunan projelerin finansmanını kolaylaştırmak amacıyla
kurulmuş olan bir Avrupa Yatırım Bankası bulunmaktadır.

Birliğin gelecekte doğuya ve güneye doğru genişlemesi
olasılığını göz önünde tutan üye devletler, üye sayısının artmasından sonra da
Birliğin etkili bir şekilde işlemesini güvenceye almak amacıyla 1996'da
Topluluk usullerini gözden geçirmeye karar verdiler.

Avrupa Parlamentosu

1979'dan bu yana tek dereceli genel seçimle iş başına gelen Avrupa Parlamentosu
626 üyeden oluşur. (Parlamento'da Almanya 99, Fransa, İtalya ve Birleşik
Krallık 87'şer, İspanya 64, Hollanda 31, Belçika, Yunanistan ve Portekiz 25'er,
İsveç 22, Avusturya 21, Danimarka ve Finlandiya 16'şar, İrlanda 15 ve
Lüksemburg 6 üye ile temsil edir). Parlamento genel kurulu Strasbourg'da
toplanır. Her ayın bir haftası genel kurul oturumlarına ayrılmıştır. Bazı kısmi
oturumlar ile komisyon toplantıları, Konsey ve Komisyon'la ilişkileri
kolaylaştırmak amacıyla Brüksel'de yapılır. Sekreterya ise Lüksemburg'da
bulunur.

Avrupa Parlamentosu'ndaki siyasi gruplar Birlik düzeyinde
oluşur. 370 milyon nüfusu temsil eden Parlamentonun başlıca işlevi, siyasi
itici güç olarak Topluluk politikalarının hazırlanması için gereken çeşitli
insiyatifleri üretmektir.

Parlamento, aynı zamanda, Avrupa Komisyonu üyelerinin
tayinlerini onaylama ve üçte iki oy çokluğuyla Komisyon'u görevden alma
yetkisine sahip bir denetim organıdır. Parlamento, Komisyon'un programını oylar
ve özellikle Komisyon ve Konsey'e sözlü ve yazılı sorular yönelterek Avrupa politikalarının
gündelik işleyişini izler. 1994'te 3.900'den fazla yazılı soru önergesi
verilmiştir. Parlamento araştırma komisyonları kurabilir ve Birlik
vatandaşlarının dilekçelerini inceler. Birlik Antlaşması'na göre Parlamento,
Birlik kurumlarının faaliyetlerini gerçekleştirmesi sırasında ortaya çıkan
görevi kötüye kullanma olaylarıyla ilgili olarak vatandaşların şikayetleriyle
ilgilenmekle görevli bir ombudsman atama yetkisine sahiptir.

Parlamento ve Konsey bütçe konusundaki yetkileri
paylaşırlar. Parlamento yıllık bütçeyi (1995'te yaklaşık 80 milyar ECU) oylar
ve bütçe uygulamasını izler. Böylece Birliğe verdiği politika önceliklerini
yansıtır.

Birlik mevzuatı üçlü bir süreç içinde hazırlanır: Mevzuat
önerilerini Komisyon hazırlar, Parlamento ve Konsey ise bu mevzuatı yürürlüğe
koyma yetkisini paylaşırlar.

1986'da kabul edilen Avrupa Tek Senedi, mevzuat önerilerinin
Komisyon'un aktif katılımıyla Parlamento ve Konsey tarafından iki kez
görüşülmesini içeren bir işbirliği usulü getirerek Parlamento'nun mevzuata
ilişkin yetkilerini arttırmıştır. Birlik Antlaşması ile bir adım daha ileri
gidilerek Parlamento'ya daha geniş kapsamlı yasama yetkileri verilmiştir.
Antlaşma çerçevesinde kabul edilen yeni ortak karar usulüne göre Parlamento
birçok önemli alandaki yönetmeliklerin ve yönergelerin kabulü konusunda
Konsey'le eşit statüye sahip kılınmıştır.

Bu usul tek pazar, sosyal politika, ekonomik ve sosyal
kaynaşma, araştırma ve Birlik Antlaşmasının kapsadığı yeni alanlara
(trans-Avrupa ağlar, tüketicilerin korunması, eğitim, kültür ve sağlık)
uygulanır. Parlamento ortak karar usulünün özellikle tarım ürünleri fiyatları
ile Birliğin bütçe kaynaklarını tanımlanmasını da kapsayacak şekilde
genişletilmesini istemektedir.

Son olarak, büyük önem taşıyan bazı kararlar (bazı
uluslararası antlaşmalar, yeni üyelerin katılımı, Parlamento seçimlerinde her
ülkede aynı usulün uygulanması, birlik vatandaşlarının ikamet hakkı, vs.) için
Konsey'in, Parlamento'nun onayını alması gerekir.

Avrupa Doruğu

1974'te kurulan Avrupa Doruğu, Devlet ve Hükümet Bakanları ile Komisyon
Başkanı'ndan oluşur. Dışişleri Bakanları ile Komisyonun bir üyesi onlara
yardımcı olur. Yılda iki kez toplanan doruk gelecekte girişilecek eylemler için
gerekli ivmeyi sağlar ve faaliyetlerin ana hatlarını çizer.

Konsey

Konsey her Üye Devletin kendi hükümetini taahhüt altına sokmaya yetkili
bakanlar düzeyindeki temsilcilerinden oluşur. Gündemin içeriğine göre
toplantılara farklı bakanlar katılır. Örneğin, Tarım Bakanları tarım ürünleri
fiyatlarını ele alırlar; istihdamla ilgili konular Çalışma ve Sosyal İşler
Bakanları tarafından görüşülür; genel politika sorunları, dışişleri ve Birliği
ilgilendiren temel konular Dışişleri Bakanları'nın yetkisi kapsamındadır.

Konsey'in merkezi Brüksel'dedir; ancak bazı toplantılar Lüksemburg'da yapılır.
Konsey başkanlığını her Üye Devlet altı aylık dönemler için sırayla üstlenir.

Üye Devletlerin Birlik nezdindeki Büyükelçileri'nden oluşan
Daimi Temsilciler Komitesi (Coreper) Konsey'in çalışmaları için gerekli
hazırlıkları yapar ve belirli hazırlıkları yapmak veya özel konuları
incelemekle görevli komiteler oluşturarak Konseyin talimatlarını yerine
getirir.

Avrupa Birliği Antlaşması'nda Birliğin faaliyetleri üç
grupta toplanır (Topluluk faaliyetleri, ortak dış politika ve güvenlik
politikası, adalet ve içişleri). Topluluk bağlamında Konsey'in bir görevi de
Üye Devletler'in genel ekonomik politikalarını koordine ederek ve Komisyon'un
sunduğu tekliflerden hareketle Parlamento'yu da şu veya bu ölçüde sürece katan
usullere uygun biçimde ortak politikalara ilişkin temel kararları alarak
Antlaşma'da belirlenmiş olan hedeflere ulaşılmasını sağlamaktır. Konsey
hükümetlerarası işbirliğine dayalı iki alanda daha birincil rol oynar: Ortak
dış politika ve güvenlik politikası çerçevesinde ortak konumları tanımlar ve
ortak kararları alır. Bu önlemlerin uygulanmasından da Birliğin temsilcisi
sıfatıyla Konsey Başkanlığı sorumludur. Konsey'in adalet ve içişleri alanındaki
esas işlevi ortak eylemler belirlemek ve Üye Devletler'in imzalayacağı
sözleşmeleri hazırlamak ve önermektir.

Avrupa Topluluğu'nun faaliyetlerine ilişkin olarak son
zamanlardaki bazı gelişmeler (Tek Senet, Birlik Antlaşması) sonucunda şartlı
çoğunluk esasına dayalı oylama ilkesinin kullanımı yaygınlaşmışsa da
vergilendirme gibi bazı konularda hala oybirliğiyle karar alınması
gerekmektedir. şartlı çoğunluk için 87 oydan 62'sinin karar lehinde olması ve
bu 62 oyun en az 10 devlet tarafından verilmiş olması gerekir. Şartlı çoğunluk
ilkesine göre yapılan oylamalarda Almanya, Fransa, İtalya ve Birleşik Krallığın
onar oyu, İspanya'nın sekiz oyu, Belçika, Yunanistan, Hollanda ve Portekiz'in
beşer oyu, Avusturya ve İsveç'in dörder oyu, Danimarka, İrlanda ve
Finlandiya'nın üçer oyu, Lüksemburg'un ise iki oyu vardır. Ancak Konsey'in
Komisyon tekliflerini değiştirebilmesi ya da Parlamento'nun yaptığı ve
Komisyon'un kabul ettiği değişiklikleri geri çevirebilmesi için oybirliği
gerekir.

Ortak dış politika ve güvenlik politikası ile adalet ve
içişleri alanlarında, Antlaşma'da Konsey'e bu konuda aksine karar alma yetkisi
tanınmadığı durumlarda oybirliği zorunludur.

Avrupa Komisyonu

Avrupa Komisyonu'nun 20 üyesi vardır. Fransa, Almanya, İtalya, İspanya ve
Birleşikrallık ikişer, diğer Topluluk üyeleri ise birer üyeyle temsil
edilirler. Komisyon'un görev süresi Avrupa Parlamentosu gibi beş yıldır.
Komisyon Başkanı Üye Devletler tarafından Avrupa Parlamentosu'nun görüşü
alındıktan sonra atanır. Komisyon'un tüm üyeleri ancak Parlamento tarafından
onaylandıktan sonra resmen göreve atanmış olurlar.

Komisyon üyeleri görevlerini yerine getirirken kendi ulusal
hükümetlerinden tamamen bağımsız olarak davranmak ve sadece Avrupa Birliği'nin
çıkarlarını gözetmekle yükümlüdürler. Komisyon'u görevden alabilecek tek organ
Avrupa Parlamentosu'dur. Komisyon'un her üyesinin bir veya birkaç politika
alanında özel sorumluluğu vardır. Ancak kararlar kollektif sorumluluk ilkesi
temelinde alınır.

Komisyon öncelikle ve her şeyin üstünde Antlaşmalar'ın
korunması ve gözetilmesiyle yükümlüdür. Görevini yerine getirirken tarafsız
davranır ve Antlaşma hükümleri ile Antlaşmalar temelinde alınan kararların
doğru biçimde uygulanmasını gözetir. Üye Devletler'den herhangi birine karşı
Antlaşma ihlali soruşturması başlatabilir ve gerekli gördüğünde konuyu Avrupa
Adalet Divanı'na götürür. Bunların yanı sıra özellikle Avrupa Birliği'nin
rekabet kurallarını ihlal etmeleri durumunda kişilere ve şirketlere para cezası
verebilir.

Komisyon ayrıca Birliği harekete geçiren organdır. Yasama
sürecini başlatmada tek yetkilidir ve yeni bir 'Avrupa yasasının kabulü sürecinin
her aşamasında etkide bulunma güç ve yetkisine sahiptir. Hükümetler arası
işbirliği alanında tıpkı Üye Devletler gibi teklifte bulunma hakkına sahiptir.

Son olarak, Komisyon Avrupa Birliği'nin yürütme organıdır.
Buna belirli Antlaşma maddelerinin uygulanmasına ilişkin kuralların
belirlenmesi ve Birlik faaliyetleri için ayrılmış bütçe ödeneklerinin idaresi
de dahildir. Bunların büyük çoğunluğu ana fonların kapsamındadır: Avrupa
Tarımsal Yönlendirme ve Garanti Fonu, Avrupa Sosyal Fonu, Avrupa Bölgesel
Gelişme Fonu ve Kaynaşma Fonu. Komisyon yürütme görevini yerine getirirken çoğu
zaman Üye Devletler'den uzmanların oluşturduğu komitelerin görüşlerine başvurma
gereği duyar.

Avrupa Komisyonu 1994 yılında Konsey'e 558 teklif ve taslak
ile 272 bildirim, muhtıra ve rapor sunmuştur. Bu belgeler siyaset, yönetim,
ekonomi ve toplum kesimleriyle yoğun görüş alışverişi sonunda ortaya çıkmış
ürünlerdir.

Komisyon'un idari personelinin çoğu (Komisyon merkezinin
bulunduğu) Brüksel'de, bir kısmı ise Lüksemburg'da görev yapar. Komisyon
bünyesindeki yaklaşık 30 Genel Müdürlük ve benzeri bölümde yaklaşık 15.000
görevli çalışmaktadır. Komisyon'un ve diğer kurumların faaliyet giderleri
toplam Birlik bütçesinin yüzde beşini geçmez.

Adalet Divanı ve Bidayet Mahkemesi

Adalet Divanı 15 yargıç ve onlara yardımcı olan dokuz kanun sözcüsünden oluşur.
Bunun yanı sıra 1989'da 15 yargıçtan oluşan bir Bidayet Mahkemesi kurulmuştur.
Bu mahkemelerin üyeleri Lüksemburg'da görev yapar ve Üye Devletler'in
mutabakatıyla altı yıllık bir süre için atanırlar. Yargıçların bağımsızlıkları
güvence altındadır.

Divan'ın görevi Avrupa Antlaşmalarının hukuka uygun biçimde
yorumlanması ve uygulanmasını sağlamaktır.

Divan bir Üye Devlet'in Antlaşmalar'da öngörülen bir
yükümlülüğü yerine getiremediğine karar verebilir. Üye Devlet bu kararın
gereğini yerine getirmezse Divan para cezası uygulanmasını kararlaştırabilir.
Divan, kurumların aldığı önlemlerin iptali için açılan davalarda bu önlemlerin
yasallığını inceleyebileceği gibi bazı önlemlerin alınmamış olmasının
Antlaşmalar'a aykırı olduğuna da karar verebilir.

Divan ulusal mahkemelerin başvurusu üzerine Topluluk
hukukunun çeşitli hususlarının yorumlanması ya da geçerliliği hakkında ön
kararlar alır. Bir hukuki işlemin bu türden tartışmalı bir husus doğurması
halinde ulusal mahkemelerden herhangi biri Avrupa Adalet Divanı'ndan ön karar
isteyebilir. Ancak bunun için ilgili Üye Devlet'te daha yüksek bir temyiz
mercii bulunmaması gerekir. Bu durumda Divan'ın kararı bağlayıcıdır.

Bidayet Mahkemesi kişiler ve işletmeler tarafından açılan
davalara bakar. Hukuk meseleleriyle ilgili başvurular sadece Avrupa Adalet
Divanı tarafından karara bağlanır.

1952 ile 1994 yılları arasında Divan'ın önüne 8600'den fazla
dosya gelmiş olup bunlardan 2900'ü ön karar başvurularıdır. Adalet Divanı her
durumda aynı biçimde uygulanan bir Topluluk hukukunun yaratılmasına yardımcı
olmuş ve böylece Avrupa'nın bütünleşme sürecini hızlandırmıştır.

Sayıştay

Sayıştay Konsey tarafından Avrupa Parlamentosu'nun görüşü alındıktan sonra
oybirliğiyle atanan 15 üyeden oluşur. Sayıştay Başkanı üyeler tarafından kendi
aralarından seçilir. Başkanlık süresi üç yıldır ve üç yılın sonunda ikinci bir
dönem için yeniden seçilmek mümkündür. Sayıştay başkanı primus inter pares
(eşitler arasında birinci) konumundadır.

Toplantılarını ve çalışmalarını Lüksemburg'da sürdüren
Sayıştay Avrupa Birliği'nin tüm gelir ve harcamalarının hukuka uygun ve düzenli
biçimde yapılıp yapılmadığını ve maliye yönetiminin tutarlı olup olmadığını
denetler. Konsey ve Parlamento tarafından Avrupa Toplulukları'nın genel
bütçesinin uygulamasına ilişkin olarak Komisyon'un ibrasında yardımcı olmak
amacıyla yıllık raporlar hazırlar. Ayrıca diğer kurumların talebi üzerine özel
raporlar hazırlar ve görüş bildirir. Sayıştay re'sen hareket ederek özel
konulardaki görüşlerini her zaman açıklayabilir. Birlik Antlaşması'yla
Sayıştay'a tam kurumsal statü tanınmış ve sorumluluklarının kapsamı
genişletilerek hesapların güvenilirliği ve hesaplara konu olan işlemlerin
hukuka uygunluğu ve düzenliliği hakkında Parlamento ve Komisyon'a güvence
bildirimi sunma görevi verilmiştir.

Ekonomik ve Sosyal Komite ve AKÇT Danışma Komitesi

Ekonomik ve Sosyal Komite 222 üyeden oluşur. Bu üyeler üç grubu temsil ederler:
işverenler, işçiler ve diğer ekonomik gruplar (çiftçiler, esnaf ve
zanaatkarlar, küçük ve orta ölçekli sanayi işletmeleri ve diğer işletmeler,
beyaz yakalılar ile bilim-öğretim camiasının, kooperatiflerin, ailelerin ve
ekoloji hareketlerinin temsilcileri).

Komite Brüksel'de toplanır. Birçok konuda karar alınmadan
önce Komite'nin görüşüne başvurulması zorunludur. Komite re'sen de görüş
bildirebilir. Ekonomik ve Sosyal Komite yılda ortalama 170 görüş bildiriminde
bulunmaktadır.

Kömür ve çelikle ilgili konularda başka bir organa, AKÇT
Danışma Komitesi'ne başvurulur. Danışma Komitesi üreticileri, işçileri,
tüketicileri ve tüccarları temsil eden 108 üyeden oluşur.

Bölgeler KomitesiBölgeler Komitesi Avrupa Birliği
Antlaşması'yla kurulmuştur. Yerel ve bölgesel mercileri temsil eden 222 asil,
ve 222 yedek üyesi vardır. Asil ve yedek üyelerin görev süreleri dört yıldır.
Komite çalışmalarını Lüksemburg'da yapar. İlk toplantısını 9-10 Mart 1994
tarihinde yapmıştır.

Avrupa Birliği Antlaşması Konsey ve Komisyon'un bölgesel
çıkarların söz konusu olduğu eğitim, gençlik, kültür, toplum sağlığı, ekonomik
ve toplumsal bütünleşme ve Avrupa çapında ulaşım, telekomünikasyon, enerji
ağları gibi konularda Bölgeler Komitesi'nin görüşüne başvurmalarını hükme
bağlamıştır. Bölgeler Komitesi bunun dışında re'sen de görüş bildirebilir.

Bölgeler Komitesi'nin faaliyetleri yılda beş kez düzenlenen
genel kurul toplantıları dışında sekiz komisyon ve dört alt komisyon tarafından
yürütülür. Komite'ye bağlı bir özel komisyon Avrupa Birliği'nde kurumsal reform
konusunda bir rapor hazırlamaktadır.

Avrupa Yatırım Bankası

Avrupa Birliği'nin finans kurumu olan Avrupa Yatırım Bankası 1958'de Roma
Antlaşması ile Birliğin hedeflerini gerçekleştirmesine yardımcı olarak
yatırımları finanse etmek amacıyla kurulmuştur. AYB tüzel kişiliğe ve mali
özerkliğe sahiptir. Banka üyeleri Avrupa Birliği Üyesi Devletler'dir. Bankanın
merkezi Lüksemburg'dadır. Avrupa Yatırım Bankası 1994 yılı içinde 19,9 milyar
ECU tutarında kredi vermiş, böylece önde gelen uluslararası finans kurumları
arasındaki yerini pekiştirmiştir.

AYB'nin öncelikli hedefi Avrupa Birliği'nin dengeli
gelişimine katkıda bulunmaktır. Bunun yanı sıra trans-Avrupa ulaşım ve
telekomünikasyon ağlarının geliştirilmesine, çevrenin korunmasına, enerji
kaynaklarının devamlılığının sağlanmasına ve endüstri ve küçük işletmelerin
uluslararası düzeyde rekabet gücünün artırılmasına yönelik projelere finansman
sağlamaktadır. Banka Avrupa Birliği haricinde de Birliğin üye olmayan ülkelere
yönelik işbirliği politikasının hayata geçirilmesine yardımcı olmakta, Afrika,
Karayipler ve Pasifik ülkelerinde, Akdeniz havzasında, Orta ve Doğu Avrupa'da,
Latin Amerika'da ve Asya'da faaliyette bulunmaktadır.

AYB kaynaklarının büyük bir bölümünü sermaye piyasalarından
ödünç alır. Sermaye piyasalarında AYB hisselerinin yüksek ratinge sahip olması
(AAA) en uygun koşullarda çok yüksek miktarlarda kaynak bulabilmesini
sağlamaktadır. Kar amacı taşımayan bir kredi kurumu olan AYB, mali piyasalarda
konumunun sağladığı üstünlüklerden girişimcileri yararlandırır.

Avrupa Para Enstitüsü ve Avrupa Merkez Bankası

Mümkün olursa 1997'de ya da en geç 1999'da Birlik Antlaşması'nda öngörülen
ekonomik ve parasal birlik sürecinin bir parçası olarak oluşturulacak tek para
biriminin basılması ve yönetiminden sorumlu bir Avrupa Merkez Bankaları Sistemi
tesis edilecek ve bir Avrupa Merkez Bankası kurulacaktır. Merkezi Frankfurt'ta
bulunan Avrupa Para Enstitüsü 1994 yılından bu yana bunun zeminini
hazırlamaktadır.

*** Kaynak: www.euturkey.org.tr